Thuế 46% Mỹ áp Việt Nam: Tuần đầu tiên và phản ứng của doanh nghiệp

Sau khi Mỹ chính thức áp mức thuế 46% lên hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam, tuần đầu tiên thực thi chính sách này đã để lại những dấu ấn rõ ràng trên thị trường xuất khẩu lẫn tâm lý doanh nghiệp trong nước. Đây được xem là cú sốc lớn nhất đối với nền kinh tế định hướng xuất khẩu của Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây. Giới chuyên gia và các hiệp hội ngành hàng đang tích cực đánh giá tác động và tìm kiếm giải pháp ứng phó khẩn cấp.

Bức tranh xuất khẩu trong tuần đầu chịu thuế

Theo số liệu sơ bộ từ Tổng cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong tuần đầu tiên sau khi mức thuế 46% Mỹ Việt Nam có hiệu lực đã giảm đáng kể so với cùng kỳ tháng trước. Các đơn hàng dệt may, giày dép, và đồ gỗ — vốn là những mặt hàng chủ lực — ghi nhận lượng đơn đặt mới sụt giảm từ 15% đến 30% tùy ngành. Một số nhà nhập khẩu Mỹ đã tạm dừng đặt hàng mới để chờ đợi diễn biến đàm phán thương mại giữa hai chính phủ.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là nhiều doanh nghiệp đã kịp thời tích trữ hàng tồn kho từ trước, giúp duy trì hoạt động sản xuất ngắn hạn. Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) cho biết phần lớn doanh nghiệp thành viên có đơn hàng đến hết quý II/2026, tức là áp lực thực sự sẽ bắt đầu rõ nét từ quý III trở đi nếu đàm phán không đạt tiến triển.

Phản ứng của doanh nghiệp: Từ lo ngại đến hành động

Khảo sát nhanh của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) với hơn 500 doanh nghiệp xuất khẩu trong tuần qua cho thấy 68% doanh nghiệp đánh giá mức thuế này là “rất nghiêm trọng” và có thể ảnh hưởng đến kế hoạch kinh doanh cả năm 2026. Chỉ 12% cho rằng họ có thể hấp thụ toàn bộ chi phí tăng thêm mà không cần điều chỉnh giá hay thu hẹp quy mô.

Nhiều doanh nghiệp đang xem xét các chiến lược ứng phó đa dạng. Thứ nhất là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước ASEAN. Thứ hai là tái cơ cấu chuỗi cung ứng, tăng tỷ lệ nội địa hóa nguyên liệu để giảm bớt sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Thứ ba, một số tập đoàn lớn đang thăm dò khả năng dịch chuyển một phần công đoạn sản xuất hoàn thiện sang các quốc gia có mức thuế thấp hơn như Mexico hay một số nước Đông Âu.

Tập đoàn dệt may Vinatex tuyên bố sẽ tăng cường khai thác thị trường nội địa và đẩy mạnh xuất khẩu vào khối CPTPP — nơi Việt Nam đang hưởng nhiều ưu đãi thuế quan. Trong khi đó, các doanh nghiệp gỗ như Scansia Pacific và Trường Thành Group đang đàm phán lại điều khoản hợp đồng với đối tác Mỹ để chia sẻ gánh nặng chi phí.

Chính phủ Việt Nam và hướng đàm phán ngoại giao

Chính phủ Việt Nam đã phản ứng nhanh chóng bằng nhiều kênh ngoại giao song song. Ngay trong tuần đầu tiên, Thủ tướng đã chủ trì cuộc họp khẩn cùng các bộ ngành liên quan để đánh giá tổng thể và đề xuất các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp. Bộ Công Thương được giao nhiệm vụ chủ trì đàm phán với phía Mỹ, đồng thời lên phương án giảm mạnh hơn nữa thặng dư thương mại song phương — yếu tố chính dẫn đến quyết định áp thuế của Washington.

Phía Việt Nam đã đề xuất tăng nhập khẩu một số mặt hàng chiến lược từ Mỹ như máy bay, thiết bị nông nghiệp, LNG và các sản phẩm nông sản. Đây được xem là con bài đàm phán quan trọng nhằm thuyết phục Mỹ xem xét giảm bớt mức thuế xuống còn 20-25% — ngưỡng mà nhiều chuyên gia cho là các doanh nghiệp Việt Nam có thể chịu đựng được mà không phải thu hẹp quy mô đáng kể.

Dự báo và kịch bản cho quý tới

Các chuyên gia kinh tế từ Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) đưa ra ba kịch bản cho quý II và III/2026. Kịch bản tích cực nhất là hai bên đạt được thỏa thuận tạm thời trong vòng 60 ngày, hạ mức thuế xuống 20% — GDP Việt Nam khi đó chỉ giảm khoảng 0,3 đến 0,5 điểm phần trăm so với dự báo ban đầu. Kịch bản trung tính là đàm phán kéo dài, thuế giữ ở mức 46% trong cả năm 2026 — tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ sẽ âm khoảng 15 đến 20%. Kịch bản tiêu cực nhất là leo thang căng thẳng thương mại, ảnh hưởng cả FDI và sản xuất công nghiệp.

Bất kể kịch bản nào xảy ra, giới phân tích đồng thuận rằng đây là thời điểm buộc Việt Nam phải đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô và tăng cường năng lực công nghệ trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuần đầu tiên của cú sốc thuế quan đã qua, nhưng bài toán dài hạn vẫn còn đó và đòi hỏi sự chủ động thực sự từ cả Chính phủ lẫn cộng đồng doanh nghiệp.