Thuế 46% của Trump có hiệu lực từ 9/4: Doanh nghiệp Việt Nam đối mặt bài toán sống còn

Chỉ còn 3 ngày nữa — ngày 9/4/2026 — mức thuế đối ứng 46% mà Tổng thống Mỹ Donald Trump áp dụng với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam sẽ chính thức có hiệu lực. Đây được xem là cú sốc lớn nhất đối với nền kinh tế Việt Nam kể từ đại dịch COVID-19, khi Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất, chiếm tới 29,5% tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia. Các ngành dệt may, da giày, gỗ, điện tử và thủy sản — xương sống của xuất khẩu Việt — đang đứng trước bài toán sống còn.

Bức tranh toàn cảnh: Từ 10% lên 46%

Ngày 2/4, chính quyền Trump công bố chính sách thuế quan trên diện rộng: mức thuế cơ bản 10% áp dụng với tất cả hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ, nhưng riêng Việt Nam chịu mức thuế đối ứng cao nhất — 46%. Ngoài ra, mức thuế 40% còn được áp riêng cho hàng hóa bị nghi “trung chuyển” (transshipment) từ Trung Quốc qua Việt Nam, nhằm ngăn chặn việc các nhà sản xuất Trung Quốc chuyển dây chuyền lắp ráp cuối cùng sang Việt Nam để né thuế.

Con số 46% khiến cộng đồng doanh nghiệp bàng hoàng. Với kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ đạt 136,6 tỷ USD trong năm 2024, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ chính sách này. Xuất khẩu chiếm tới 87,2% GDP — mức phụ thuộc thuộc hàng cao nhất khu vực.

Ngành nào chịu tác động nặng nhất?

Dệt may và da giày là hai ngành dễ tổn thương nhất khi Mỹ chiếm khoảng 40-50% thị phần xuất khẩu. Với biên lợi nhuận vốn đã mỏng — chỉ 3-5% — mức thuế 46% gần như xóa sổ lợi thế cạnh tranh về giá của hàng Việt Nam so với các đối thủ từ Bangladesh, Campuchia hay Indonesia. Nhiều doanh nghiệp dệt may cho biết đơn hàng từ Mỹ cho quý II đã bị hoãn hoặc hủy, trong khi đối tác yêu cầu giảm giá 15-20% để bù thuế.

Ngành gỗ và nội thất xuất khẩu — với kim ngạch sang Mỹ khoảng 8-9 tỷ USD/năm — cũng đang trong tình trạng báo động. Nhiều doanh nghiệp gỗ tại Bình Dương và Đồng Nai đã phải cắt giảm ca sản xuất và cho công nhân nghỉ luân phiên. Ngành thủy sản, đặc biệt tôm và cá tra, đang tìm cách đẩy mạnh xuất khẩu sang EU và Nhật Bản để giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ.

Chính phủ và doanh nghiệp phản ứng ra sao?

Chính phủ Việt Nam đã nhanh chóng vào cuộc. Việt Nam không chọn con đường đối đầu mà thể hiện thiện chí đàm phán, đề xuất tăng nhập khẩu hàng hóa Mỹ và cam kết giảm thặng dư thương mại. Đây là chiến lược khôn ngoan khi nhìn vào tiền lệ — trong cuộc chiến thương mại lần 1 dưới thời Trump, Việt Nam đã thành công trong việc đàm phán giảm thuế từ mức đe dọa ban đầu xuống mức chấp nhận được.

Về phía doanh nghiệp, nhiều hiệp hội ngành nghề đang khẩn trương họp bàn chiến lược ứng phó. Ba hướng đi chính được đề xuất: đa dạng hóa thị trường xuất khẩu (đẩy mạnh EU, Nhật, Hàn, ASEAN), nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm để giảm nhạy cảm về giá, và tăng cường nội địa hóa nguồn nguyên liệu để tránh bị cáo buộc trung chuyển hàng Trung Quốc.

Bài học thích nghi sau một năm chiến tranh thương mại

Nhìn lại một năm kể từ “cú sốc thuế quan” đầu tiên, các nước Đông Nam Á đã cho thấy khả năng thích ứng đáng kể. Doanh nghiệp Việt Nam đã học cách sống chung với bất ổn: đa dạng hóa chuỗi cung ứng, đầu tư vào thương hiệu riêng, và chuyển đổi từ gia công thuần túy sang sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn. Với GDP quý I/2026 vẫn tăng 7,83%, Việt Nam chứng minh được nền kinh tế có sức chống chịu tốt — nhưng mức thuế 46% chắc chắn sẽ là phép thử khắc nghiệt hơn bất kỳ thách thức nào trước đó.

Ảnh: Gio Bartlett / Unsplash